پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
46
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
آنها خان شيراز مركز فارس است « 1 » كه تخت جمشيد شهر ايران باستان در دوازده فرسنگى آن قرار گرفته . شيراز بسيار بزرگ و معمور است . بعد از چند روز راهپيمايى از اصفهان به سمت جنوب استان فارس شروع مىشود و تا بالاى درياى هرمز ادامه دارد . خان شيراز قادر است 25 هزار اسب ، بلكه بيشتر زين و برگ كند و قلمرو او به اندازهء تمام خاك پرتغال وسعت دارد و به اين ترتيب شما مىتوانيد تا حدى قدرت او را مجسم كنيد . در شهر اصفهان كه امروز مركز ايالت عراق محسوب مىشود و همچنين در قزوين و چند شهر معتبر ديگر خطه عراق ، خان وجود ندارد ؛ زيرا اين شهرها اقامتگاه شاه بهشمار مىآيند و در اين نقاط قصرهايى مجهز به خدم و حشم و اشياء مورد نياز او آماده شدهاند . شاه به ندرت در محلى ثابت مىماند و از طرفى چون نمىتواند تعداد زيادى از افراد خود را به مسافرت ببرد ، غالبا فقط دو يا سه نفر را اجازهء همراهى مىدهد و با اسبهاى راهوار و چابك ، در عرض پنج الى شش روز ، به اندازهء سى روز يك نفر پياده راه مىپيمايد . در طويلههاى سلطنتى ، دائما اسبهاى زين و يراقشده آمادهء حركت فورى هستند ، زيرا معلوم نيست شاه چه موقع قصد عزيمت مىكند و به كدام نقطه مىخواهد برود . چون ديگران نمىتوانند به اين سرعت ، او را همراهى كنند . در تمام نقاط اصلى كشور ، خانههايى ساخته شده است كه به اندازهء كافى نفرات و لوازم در آن هست تا در صورت احتياج مورد استفادهء شاه قرار گيرد . به نظر من اين دليل تشخص و عظمت است ، و سلطان عثمانى از اين جهت به پاى او نمىرسد . اكنون كه به حد كافى راجع به وضع عمومى صحبت كردهام ؛ بهتر است قدرى نيز دربارهء خودم صحبت كنم : روز يكشنبهء 12 مارس ، پدر جووانى كه خليفهء كرملىهاى برهنهپا است ، « 2 » طى نامهاى كه به يكى از صاحبمنصبان شاه ، يعنى مهماندارباشى نوشت ، او را از ورود من آگاه ساخت . مهماندارباشى از اين جهت عنوان فوق را دارد كه مأمور و مسئول جا دادن به ميهمانان و رسيدگى به وضع آنان است . در نامه توضيح داده شده بود كه من فعلا قصد حركت ندارم و در
--> ( 1 ) . منظور امامقلى خان اميرالامراى فارس ، فرزند اللّهورديخان است . - م . ( 2 ) . Juan Taddeo di San Eliseo ، كه نويسنده نام او را پدر ( Giovanni ) مىنويسد ، يكى از روحانيان اسپانيولى بود ، كه از سال 1618 تا 1621 ميلادى در اصفهان به عنوان خليفهء كرملىهاى برهنهپا خدمت كرد و سپس اسقف عيسويان آن شهر شد . - م .